Trzech na czterech Polaków zetknęło się z pojęciem „żywienie medyczne”, ale tylko 16% dokładnie wie, co ono oznacza. Wyniki badania Fundacji Nutricia pokazują wyraźną lukę między znajomością terminu a rozumieniem jego znaczenia. Wskazują także, że o wsparciu żywieniowym w chorobie wciąż zaczynamy myśleć zbyt późno.

Znamy termin, nie znamy znaczenia

Wiedza o zdrowym żywieniu jest dziś powszechnie dostępna. Znacznie rzadziej mówi się jednak o tym, jak zmienia się rola żywienia, gdy pojawia się choroba. Jak pokazuje raport, właśnie w tym obszarze wiedza Polaków jest wyraźnie słabsza – co trzecia osoba ocenia swoją wiedzę dotyczącą żywienia w chorobie jako niską lub bardzo niską. Jeszcze wyraźniej problem widać w przypadku samego żywienia medycznego. Choć zetknęło się z tym terminem aż 75% badanych, tylko blisko 1 na 6 osób wie dokładnie, co ono oznacza.

– Sama znajomość pojęcia nie świadczy jeszcze o tym, że potrafimy przełożyć je na konkretne decyzje żywieniowe. Wyniki badania pokazują, że żywienie medyczne wciąż jest dla wielu osób pojęciem niejasnym i obudowanym różnymi, nie zawsze właściwymi skojarzeniami. Dlatego potrzebujemy nie tylko większej ilości informacji, ale przede wszystkim prostego i spójnego języka, który pomoże pacjentom i ich bliskim zrozumieć, czym jest żywienie medyczne i jaką rolę może pełnić w procesie leczenia dzięki odpowiedniemu odżywianiu organizmu – komentuje Magdalena Siuba-Strzelińska, dietetyczka kliniczna współpracująca z Fundacją Nutricia.

Błędne skojarzenia

Co dokładnie Polacy rozumieją pod pojęciem żywienia medycznego? Gdy badanym przedstawiono konkretne możliwości odpowiedzi, 44% wskazało, że żywienie medyczne obejmuje specjalistyczne preparaty odżywcze. Natomiast kolejne odpowiedzi wskazują na błędne interpretacje pojęcia: dla ponad 30% jest to specjalna dieta przygotowana według wytycznych lekarza, dietetyka lub innego specjalisty; blisko 1/4 utożsamia żywienie medyczne ze specjalną dietą szpitalną oraz z preparatami proteinowymi (20%). Co dziesiąty badany uważa natomiast, że żywienie medyczne to suplementy diety dostępne bez recepty.

Żywienie medyczne, czyli żywność specjalnego przeznaczenia medycznego¹ jest dedykowane pacjentom, którzy ze względu na chorobę nie są w stanie pokryć swoich potrzeb żywieniowych za pomocą zwykłej diety. Musi być stosowane pod nadzorem lekarza np. u osób niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem z powodu różnych chorób, w tym przewlekłych czy też u pacjentów z trudno gojącymi ranami. Nie należy utożsamiać go z suplementami diety.

„Ostatnia deska ratunku” zamiast wsparcia terapii

Problem nie kończy się jednak na samej definicji. Badanie pokazuje również, że Polacy mają określone wyobrażenie o tym, kiedy żywienie medyczne powinno być stosowane.

Najsilniej kojarzymy je z okresem po operacji lub hospitalizacji – wskazuje na to ponad połowa (52%) badanych oraz z leczeniem onkologicznym (47%). To dobra wiadomość, natomiast są też niepokojące sygnały. Blisko 4 na 10 respondentów uważa, że żywienie medyczne stosuje się w bardzo ciężkich stanach, gdy inne metody wsparcia żywieniowego są już niemożliwe. W społecznym odbiorze żywienie medyczne nadal jest więc przede wszystkim reakcją na poważny problem, a nie elementem wcześniejszego wsparcia.

– Szczególnie ważna jest różnica między podejściem reaktywnym a proaktywnym. Jeżeli żywienie medyczne kojarzymy przede wszystkim z bardzo ciężkim stanem zdrowia, możemy przeoczyć moment, w którym mamy największą szansę, aby skutecznie wesprzeć organizm pacjenta. To właśnie wcześniej, gdy dolegliwości są jeszcze mniej nasilone, możemy lepiej przygotować go do leczenia, pomóc mu utrzymać siły i ograniczyć ryzyko pogorszenia stanu odżywienia. Dlatego tak ważne jest, aby o wsparciu żywieniowym myśleć już od momentu diagnozy, a nie dopiero wtedy, gdy organizm jest wyczerpany. – – mówi Magdalena Siuba-Strzelińska.

Kluczowe jest więc przejście od myślenia o żywieniu medycznym jako „ostatniej desce ratunku” do postrzegania go jako elementu kompleksowego wsparcia żywieniowego pacjenta. Włączenie żywienia medycznego należy skonsultować ze specjalistą – lekarzem lub dietetykiem., Ważne jest przy tym także dopasowanie formy żywienia do indywidualnych potrzeb pacjenta.

– Warto pamiętać, że pacjenci mają różne potrzeby i preferencje. Dlatego na rynku dostępne są dziś produkty o różnych konsystencjach i smakach, także wytrawnych, co daje większy wybór dla osób, które wymagają długotrwałego wsparcia żywieniowego – podsumowuje Magdalena Siuba-Strzelińska.

Wyniki badania pokazują, że samo upowszechnienie terminu „żywienie medyczne” nie wystarczy. Potrzebna jest edukacja, która pomoże pacjentom i ich bliskim rozpoznawać ryzyko niedożywienia, odpowiednio wcześnie szukać specjalistycznego wsparcia i traktować żywienie jako ważny element kompleksowej opieki nad chorym.

Treść raportu „Dezinformacja żywieniowa. Co Polacy wiedzą o żywieniu w chorobie?” dostępna jest na stronie ŻywienieMedyczne.pl.

¹ Zgodnie z przepisami prawa (Rozporządzenie 609/2013) żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (ang. Food for Special Medical Purposes – FSMP) jest przeznaczona do postępowania dietetycznego u pacjentów i należy ją stosować pod nadzorem lekarza. Kategoria ta obejmuje produkty opracowane dla pacjentów z ograniczoną, upośledzoną lub zaburzoną zdolnością przyjmowania, trawienia, wchłaniania, metabolizowania lub wydalania zwykłej żywności lub niektórych składników odżywczych zawartych w tej żywności lub jej metabolitach, a także dla pacjentów posiadających inne medycznie uzasadnione wymagania żywieniowe. Produkty FSMP są przeznaczone dla pacjentów, których potrzeb żywieniowych nie można zaspokoić wyłącznie poprzez stosowanie standardowej diety lub jej modyfikację. Żywienie medyczne może być stosowane m.in. u osób niedożywionych lub zagrożonych niedożywieniem. Należy przy tym pamiętać, że FSMP nie można mylić z żywnością zaliczaną do kategorii „suplementy diety”, która podlega odrębnym wymaganiom prawnym.